خودارضایی؛ چه زمانی طبیعی است و چه زمانی مسئله می‌شود؟

خودارضایی موضوعی است که درباره آن، هم اطلاعات علمی وجود دارد و هم باورهای فرهنگی و شخصی مختلف. برای همین ممکن است یک نفر آن را بخشی از شناخت بدن و میل جنسی بداند و فرد دیگری به‌دلیل باورها یا تجربه‌های شخصی، درباره آن احساس گناه یا نگرانی داشته باشد.

از نگاه سلامت جنسی، صرف انجام خودارضایی به این معنا نیست که فرد دچار بیماری یا اختلال است. چیزی که اهمیت بیشتری دارد، رابطه فرد با این رفتار، میزان کنترل او بر آن و تاثیری است که بر زندگی روزمره، روابط و حال روانی‌اش می‌گذارد.

خودارضایی چیست و چرا درباره آن این‌قدر باورهای متفاوت وجود دارد؟

در حالت کلی، خودارضایی به تحریک جنسی اندام تناسلی توسط خود فرد گفته می‌شود. این رفتار در افراد مختلف می‌تواند تجربه و معنای متفاوتی داشته باشد. بنابراین، نمی‌توان صرفا بر اساس وجود یا نبود این رفتار درباره سلامت جنسی فرد قضاوت کرد.

در وب سایت ویکی پدیا تعریف دقیق تری از Masturbation آمده:

Masturbation is a form of autoeroticism in which a person sexually stimulates their own genitals for sexual arousal or other sexual pleasure, usually to the point of orgasm. In humans, this typically involves orgasm in both sexes and, in males, is often accompanied by ejaculation. Stimulation may involve the use of hands, everyday objects, sex toys, or more rarely, the mouth.

خودارضایی نوعی خودتحریکی بدن است که در آن فرد اندام تناسلی خود را برای برانگیختگی جنسی یا سایر لذت‌های جنسی، معمولاً تا رسیدن به ارگاسم، تحریک جنسی می‌کند. در انسان، این عمل معمولاً در هر دو جنس شامل ارگاسم می‌شود و در مردان اغلب با انزال همراه است. تحریک ممکن است شامل استفاده از دست‌ها، اشیاء روزمره، اسباب‌بازی‌های جنسی یا به ندرت دهان باشد.

به نقل از Wikipedia

خودارضایی از نگاه سلامت جنسی چه معنایی دارد؟

در بسیاری از افراد، خودارضایی بخشی از رفتار جنسی و راهی برای شناخت بهتر بدن، میل جنسی و ترجیحات فردی است. در عین حال، تجربه افراد یکسان نیست و ممکن است فردی تمایلی به خودارضایی نداشته باشد.

بنابراین سوال اصلی فقط این نیست که خود ارضایی می‌کنم یا نه؟ بلکه می‌تواند این باشد که این رفتار در زندگی من چه جایگاهی دارد و چه اثری بر من می‌گذارد

خودارضایی برای برخی افراد می‌تواند راهی برای.

چرا درباره خودارضایی باورهای غلط زیادی شکل گرفته است؟

خودارضایی از موضوعاتی است که در بسیاری از فرهنگ‌ها با سکوت، شرم یا اطلاعات ناکافی همراه بوده است. در نتیجه، باورهایی درباره آسیب‌های قطعی و اجتناب‌ناپذیر آن شکل گرفته که لزوماً با شواهد علمی همخوان نیستند.

برای بررسی چنین ادعاهایی بهتر است میان سه چیز تفاوت بگذاریم: 

• شواهد علمی
• باورهای فرهنگی
• تجربه شخصی

هر سه این موارد می‌توانند بر نگاه ما به یک رفتار جنسی تاثیر بگذارند اما معنای یکسانی ندارند.

بخش زیادی از نگرانی‌های مربوط به عوارض خودارضایی از ترکیب باورهای فرهنگی، اطلاعات نادرست، برداشت‌های اخلاقی و آموزش ناکافی درباره سلامت جنسی شکل گرفته است.

برای مثال، این باور که «از دست دادن مایع منی باعث ضعف دائمی بدن می‌شود» یا «خودارضایی حتماً باعث ناباروری می‌شود» پشتوانه علمی ندارد. خودارضایی نیز به‌تنهایی باعث کاهش توانایی باروری نمی‌شود. 

فدراسیون برنامه‌ریزی والدین آمریکا PPFA در پاسخ به این باور اشتباه در سال 2021  اذعان می‌دارد:

No, masturbating won’t cause you to have a low sperm count or affect your ability to have children. Masturbating is normal and healthy. And it’s totally okay to masturbate a lot – even more than once a day. As long as masturbation doesn't get in the way of your everyday life, you don't have to worry about doing it too much

خود ارضایی باعث کاهش تعداد اسپرم یا تأثیر بر توانایی شما در بچه‌دار شدن نمی‌شود. خودارضایی طبیعی و سالم است. و خودارضایی زیاد - حتی بیش از یک بار در روز - کاملاً اشکالی ندارد. تا زمانی که خودارضایی مانع زندگی روزمره شما نشود، لازم نیست نگران انجام بیش از حد آن باشید.

به نقل از Planned Parenthood

در مقابل، ارزش‌ها و باورهای شخصی می‌توانند احساس فرد نسبت به این رفتار را تغییر دهند. بنابراین ممکن است دو نفر رفتار مشابهی داشته باشند اما یکی احساس آرامش و دیگری احساس گناه یا احساس شرم بعد از خودارضایی کند.

تفاوت نگاه علمی با نگاه اخلاقی و فرهنگی به خودارضایی چیست؟

نگاه علمی می‌پرسد: 

• آیا این رفتار باعث آسیب، اختلال در عملکرد یا از دست رفتن کنترل شده است؟
• نگاه اخلاقی یا فرهنگی ممکن است سؤال متفاوتی داشته باشد: 
• آیا این رفتار با ارزش‌ها و باورهای من سازگار است؟
• این دو پرسش لزوما یک پاسخ ندارند. ممکن است فردی به دلیل باورهای شخصی با خودارضایی موافق نباشد و این انتخاب شخصی قابل احترام است، اما احساس گناه ناشی از یک باور اخلاقی به‌تنهایی به معنی ابتلا به یک اختلال روانی نیست. 

در معیارهای اختلال رفتار جنسی اجباری نیز ناراحتی‌ای که صرفا از قضاوت یا مخالفت اخلاقی با رفتار جنسی ناشی شده باشد، به‌تنهایی برای تشخیص کافی نیست. 

آیا خودارضایی برای همه افراد و در هر شرایطی بی‌مسئله است؟

اینکه خودارضایی بیش از حد می‌تواند رفتاری طبیعی باشد، به این معنا نیست که هر الگوی رفتاری در هر شرایطی بدون مشکل است.

در واقع، نه می‌توان صرفا بر اساس انجام خودارضایی آن را مسئله دانست و نه می‌توان گفت هر الگویی از این رفتار، بدون توجه به شرایط فرد، بی‌مسئله است. 

بهتر است به جای تمرکز صرف بر تعداد دفعات، به کنترل، پیامدها، میزان اشتغال ذهنی و تاثیر این رفتار بر زندگی خود توجه کنیم.

تعداد دفعات به‌تنهایی مشخص نمی‌کند مشکلی وجود دارد.

هیچ عدد مشخصی وجود ندارد که بتوان بر اساس آن گفت: تا این تعداد طبیعی و بیشتر از آن غیرطبیعی است. 

به همین دلیل، سوال چند بار خودارضایی در هفته طبیعی است؟ پاسخ عددی واحدی ندارد.

سوال مفیدتر این است:

آیا من می‌توانم این رفتار را انتخاب و در صورت تمایل محدود کنم، بدون اینکه زندگی‌ام تحت تاثیر قرار بگیرد؟

وقتی خودارضایی با زندگی روزمره تداخل پیدا می‌کند

اگر فرد به دلیل خودارضایی مرتبا کار، درس، خواب، روابط اجتماعی یا مسئولیت‌های روزانه خود را کنار بگذارد، موضوع دیگر فقط تعداد دفعات نیست.

برای مثال، اگر فرد زمان قابل توجهی را صرف این رفتار جنسی کند، برنامه‌هایش را به خاطر آن تغییر دهد یا نتواند به مسئولیت‌های مهم خود برسد، بهتر است این الگو را به‌صورت جدی‌تر بررسی کند.

در اختلال رفتار جنسی اجباری، یکی از نشانه‌های مهم این است که فعالیت جنسی به بخش مرکزی زندگی تبدیل شود و به قیمت نادیده گرفتن سلامت، مسئولیت‌ها یا سایر علایق تمام شود.

وقتی رفتار با وجود پیامدهای منفی همچنان تکرار می‌شود

گاهی فرد خودش متوجه می‌شود که رفتار برایش پیامدهایی ایجاد کرده است. مثلا؛ رابطه عاطفی‌اش آسیب دیده، خواب یا کارش مختل شده یا بارها تلاش کرده رفتار را کاهش دهد اما موفق نشده است.

در چنین شرایطی، مسئله اصلی زیاد بودن میل جنسی نیست. بلکه دشواری در کنترل رفتار با وجود پیامدهای منفی اهمیت پیدا می‌کند.

اختلال رفتار جنسی اجباری یا CSBD در ICD-11 سازمان جهانی بهداشت به‌عنوان یک اختلال کنترل تکانه شناخته شده است. این تشخیص به الگویی پایدار از ناتوانی در کنترل نکردن خودارضایی و تکانه‌ها و رفتارهای جنسی تکراری مربوط می‌شود که در طول زمان ادامه داشته و باعث ناراحتی قابل توجه یا اختلال در بخش‌های مهم زندگی شود. 

بنابراین اصطلاح‌هایی مانند «اعتیاد به خودارضایی» را نباید صرفا بر اساس تعداد دفعات یا احساس گناه به کار برد. تشخیص CSBD یا همان Compulsive Sexual Behavior نیازمند ارزیابی تخصصی است.

خودت را به جای قضاوت، کمی دقیق‌تر بررسی کن

اگر درباره رابطه‌ات با خودارضایی سردرگم هستی، شاید بهتر باشد به جای پرسیدن (چند بار این کار را انجام می‌دهم؟) از خودت بپرسی:

آینا میگه به جای سردرگمی، خودت را از دریچه درونی ببینی پس اول این سوالات را از خودت بپرس:

• چه زمانی بیشتر به سمت این رفتار می‌روم؟
• قبل از آن چه احساسی دارم؟
• بعد از آن چه احساسی دارم؟
• آیا انتخابش می‌کنم یا برای فرار از یک احساس به آن پناه می‌برم؟
• آیا چیزی در زندگی‌ام هست که مدت‌هاست دارم با این رفتار از آن فاصله می‌گیرم؟
• آیا بارها تصمیم گرفته‌ام رفتارم را تغییر دهم اما نتوانسته‌ام؟

این پرسش‌ها قرار نیست خودارضایی را «خوب» یا «بد» اعلام کنند. هدفشان این است که بفهمی این رفتار در زندگی تو چه نقشی پیدا کرده است.

چه زمانی بهتر است برای خودارضایی با روان‌شناس یا سکس‌تراپیست صحبت کنیم؟

لازم نیست ابتدا مطمئن باشی که مشکل جدی داری و بعد سراغ سکس تراپی خودارضایی بروی.

اگر احساس می‌کنی کنترل رفتار برایت دشوار شده، بارها تلاش کرده‌ای آن را تغییر دهی و موفق نشده‌ای، یا این موضوع روی رابطه عاطفی، کار، تحصیل، خواب یا کیفیت زندگی‌ات تاثیر گذاشته است، صحبت با متخصص می‌تواند کمک‌کننده باشد. در CSBD نیز همین الگوی از دست رفتن کنترل و اختلال قابل توجه در زندگی اهمیت دارد.

از طرف دیگر، اگر خود رفتار مشکل اصلی نیست اما شرم، احساس گناه بعد از خودارضایی، اضطراب یا تعارض با باورهای شخصی باعث شده از زندگی جنسی خود ناراضی باشی، مراجعه به روان‌شناس یا متخصص سلامت جنسی می‌تواند به شناخت ریشه این احساسات کمک کند.

وقتی نمی‌دانید مسئله اصلی رفتار است یا احساسی که پشت آن قرار دارد

گاهی فرد با خودش می‌گوید:

- من خودارضایی می‌کنم؛ پس حتما مشکلی دارم.

اما ممکن است مسئله واقعی جای دیگری باشد؛ مثلا تنهایی، اضطراب، تعارض با باورهای شخصی، نارضایتی از رابطه یا نگرانی درباره بدن و میل جنسی.

در این مسیر، هدف الزاما ترک خودارضایی نیست. ممکن است مسئله اصلی، شناخت بهتر میل جنسی، مدیریت یک الگوی رفتاری، کاهش شرم، بررسی رابطه عاطفی یا پیدا کردن راه‌های دیگری برای مواجهه با هیجان‌های ناخوشایند باشد.

کمک گرفتن به معنی بیمار بودن نیست. گاهی فقط راهی است برای اینکه بدون قضاوت، خودتان و نیازهایتان را بهتر بشناسید.

جمع‌بندی

خودارضایی به‌خودی‌خود بیماری یا اختلال محسوب نمی‌شود و نمی‌توان با یک عدد مشخص تعیین کرد که چند بار انجام دادن آن «طبیعی» یا «زیاد» است. منابع معتبر پزشکی نیز بسیاری از باورهای رایج درباره ناباروری، کاهش دائمی میل جنسی یا آسیب‌های جسمی ناشی از خودارضایی را تایید نمی‌کنند.  آنچه اهمیت بیشتری دارد، کنترل رفتار، تاثیر آن بر سبک و چرخه زندگی، پیامدهای منفی و میزان ناراحتی یا اختلالی است که ایجاد می‌کند.

همچنین احساس گناه یا شرم، به‌ویژه زمانی که از تعارض با ارزش‌ها و باورهای فرد ناشی می‌شود، لزوما به معنای وجود اختلال نیست. در مقابل، اگر رفتار واقعا از کنترل خارج شده یا زندگی فرد را مختل کرده باشد، ارزیابی تخصصی می‌تواند به تشخیص دقیق‌تر و پیدا کردن راه مناسب کمک کند.